Prof. dr. Marise Born

Vrije Universiteit Amsterdam en Erasmus Universiteit Rotterdam

Hallo Marise, leuk dat je tijd maakt voor een vitaliteitsinterview! Kun je vertellen wat je zoal doet?

Ja hoor. Ik bekleed de bijzondere leerstoel personeelspsychologie aan de Erasmus Universiteit, en ik heb als leeropdracht de selectiepsychologie, dit is een van de oudste en belangrijkste toepassingsgebieden van de arbeids- en organisatiepsychologie. Daarnaast bekleed ik bij de Vrije Universiteit van Amsterdam de bijzondere leerstoel Arbeid- en Personeelspsychologie waarin ik me vooral richt op allochtoon-etnische groepen.

Je bent ook nog voorzitter van het netwerk van vrouwelijke hoogleraren aan de EUR?

Ja, dat klopt.

Wat houdt je werk in?

De bulk is het begeleiden van promovendi. Daarnaast geef ik les, we geven hier les volgens het PGO-model, vergelijkbaar met dat van Maastricht. Dat staat voor probleemgestuurd onderwijs. In groepjes bespreken de studenten de stof, en gaan vervolgens zelf literatuur zoeken. Zo geef ik o.a. het blok "person perception". Ik behandel daar het concept "role congruity": in hoeverre 'klopt' de rol. Hierin komt een stukje naar voren over de reden waarom vrouwen achterblijven (op de arbeidsmarkt en in hogere functies). In een onderzoek van Johnson en anderen uit 2008 wordt het effect bekeken van het algemene beeld van vrouwen als sensitief en mannen als krachtdadig. Wat blijkt is dat een mannelijke leidinggevende als effectief wordt beoordeeld als hij krachtdadig is, maar dat een vrouwelijke leidinggevende krachtdadig maar ook sensitief moet zijn wil zij als effectief worden beoordeeld. Daaruit kun je afleiden dat beelden over mannen en vrouwen verankerd zijn in mensen en dat het dus nog wel even duurt voordat de achterstand van vrouwen in hogere functies is weggewerkt.

In Amsterdam ben ik een halve dag per week bezig met etnische diversiteit. En dan met name vanuit de personeelspsychologie, dus het aanpassen van tests e.d. voor allochtonen. Daar begeleid ik een promovenda die bezig is met de 'contextualisatie' van items op een persoonlijkheidsvragenlijst bij werving en selectie. Daarmee wordt bedoeld: het aanbrengen van de context waarbinnen degenen die de test maken zichzelf kunnen beschrijven (op het werk, bij vrienden, op school, enz.). Wij westerlingen beschrijven onze persoonlijkheid met gemak zonder context, dus in termen van persoonlijkheidstrekken los van de situatie. Niet-westerlingen maken juist vaak gebruik van die omgeving om zich te beschrijven. Dat daar een verschil in zit is belangrijk te weten bij werving en selectie. Het geeft een andere kijk op de zelfpresentatie van beide groepen.

Een ander interessant onderzoek dat onder mijn supervisie wordt uitgevoerd is gebaseerd op "het similarity effect": het effect dat als mensen elkaar als gelijk zien, ze elkaar positief beoordelen. De vraag in dit onderzoek is dan 'heeft gelijkheid op grond van demografische factoren of juist waargenomen gelijkheid -op grond van dezelfde normen en waarden- effect op wervings- en selectieprocedures? Dergelijke onderzoeken worden vaak in het laboratorium uitgevoerd met studenten als proefpersonen. Het zou best zo kunnen zijn dat een onderzoek in een bedrijf met werknemers voor andere resultaten zorgt.

Maakt het volgens jou uit dat veel vrouwen parttime werken?

Om terug te komen op de onderzoeken waarbij man-vrouw verschillen worden bekeken vind ik het in deze tijd erg interessant om te bekijken of de kredietcrisis tot andere effecten leidt voor mannen dan voor vrouwen. Zo hoorde ik vandaag (12 februari 2009) dat er bij ING zo'n 2700 ontslagen zullen vallen. In hoeverre worden vrouwen, die vaak parttime werken, daar eerder de dupe van?

Zelf werk ik bijna fulltime, maar wat je toch vaak ziet is dat succesvolle vrouwen vaker zonder kinderen zijn. Ik neem ook deel aan een aantal internationale circuits voor mijn werk, daar zit een Zweedse collega die een tijdje terug vader van een tweeling is geworden. Hij nam zijn baby's vorig jaar mee naar een internationale conferentie. Dat wordt dan in zijn geval als heel betrokken en vertederend gezien, vooral als hij de baby's de fles gaf.

Jezelf profileren

In de academische wereld is de publicatiedruk erg hoog. Hiermee profileren mannen zich erg goed en worden dan mogelijk wat sneller als expert gezien dan vrouwen. Vrouwen lijken er door de bank genomen toch wat meer moeite mee te hebben om zich te profileren, is mijn indruk.

Hoe zie je vitaliteit?

Als de hoeveelheid energie die je beschikbaar hebt. Je ziet grote verschillen tussen personen.

Ik kan zelf gelukkig behoorlijk wat aan, ik ben vitaal. Ik ben niet zo druk met sport, maar ik heb wel een positieve levenshouding, je hoort mij niet zo snel klagen. Ik ben wel kritisch en veeleisend, ook naar anderen.

Hoe regel jij alles als moeder en hoogleraar

Ik heb thuis een oppas en iemand die voor me schoonmaakt. Ik kan dat in mijn gezin met mijn hulptroepen goed 'handelen'. Wat volgens mij helpt is dat ik niet een perfectionist ben in mijn huis, ik kan wel 'stapeltjes' hebben. Dat zie je ook op mijn kantoor hier. Ook ben ik minder 'priveïg' ik kan het goed hebben als er een ander in mijn huis is, dat zie ik wel eens bij anderen wat moeilijker gaan.

Wat kun jij in je werk doen aan vitaliteit voor medewerkers?

Ik heb geen uitgesproken rol in het opbeuren van mijn studenten, meer bij promovendi als zo'n situatie zich zou voordoen. Als studenten ondersteuning nodig hebben gaan ze natuurlijk naar de studie-adviseur. Een tijdje terug was er in een van mijn werkgroepen wel een student die vertelde dat hij zich niet zo lekker in zijn vel voelde, en zich depressief voelde. Ik vind die openhartigheid knap.

Wat geeft jou energie, Marise ?

Het werken met promovendi geeft me energie. Als je in een klein groepje tot iets creatiefs komt, tot een mooie prestatie. Vooral het creatieve in het werk, bijvoorbeeld de boekjes samenstellen die je nu voor je hebt. (Oraties resp. EUR 'vruchten van selectie' en VU 'Keuren en Kleuren').

Wat zijn energievreters in jouw werk?

De werkdruk. De hoeveelheid werk die gedaan moet worden. Alles in de lucht houden en ook iets goeds moeten/willen afleveren. Bijvoorbeeld als ik een AIO (Assistent in Opleiding) begeleid dan wil ik haar of hem wel op een hoger plan brengen.

Wat doe je om zelf vitaal te blijven?

Een van mijn hobbies is muziek maken, dat houdt me vitaal!

Dank je wel voor je tijd, Marise!

Andere vitaliteitsinterviews